Wat gebeurt er met je brein bij een burn-out?

Bij een burn-out ben je mentaal en lichamelijk volledig uitgeput. Je voelt je opgebrand, hebt geen energie meer en functioneert niet meer zoals je gewend bent. Maar wat gebeurt er eigenlijk in je hersenen bij een burn-out? In deze blog lees je hoe langdurige stress je brein beïnvloedt, welke klachten daarbij horen en wat helpt om weer in balans te komen.

Wat is een burn-out?

Een burn-out ontstaat als je te lang onder hoge druk hebt gestaan. Vaak begint het met signalen als vermoeidheid, slecht slapen, prikkelbaarheid en concentratieproblemen. Als je daar maanden mee doorloopt zonder rust, kan je systeem letterlijk crashen. Je hebt dan geen energie meer om zelfs simpele taken uit te voeren.

Een burn-out is dus geen ‘zwakte’ of luiheid, maar een signaal van je lichaam en brein dat de stress te lang heeft geduurd.

Wat gebeurt er in je brein?

Om uit te leggen wat er in je brein gebeurt bij een burn-out is er wat uitleg nodig over de opbouw van je brein. Het brein kun je indelen in 3 categorieën:

• Het reptielenbrein, het binnenste van je brein, je hersenstam behoort hiertoe. Al je vitale functies om te leven worden hier geregeld. Je ademhaling en je hartritme bijvoorbeeld. Ook als je slaapt of bewusteloos bent, zijn dit de functies die doorgaan.
• Het zoogdierenbrein, dat zit eromheen maar echt nog in het midden van je brein. Ook wel het limbisch systeem genoemd. Dit gebied is verantwoordelijk voor al je emoties, angsten, vechten of vluchten in gevaarlijke situaties.
• Het mensenbrein, ofwel de neocortex. Dit is de buitenste laag van de hersenen. Het grootste gedeelte van het brein. Hier gebeurt alles aan taken, van het aansturen van bewegingen tot al je gedachtes. Het maken van lijstjes voor de boodschappen tot en met het sporten, vouwen van de was et cetera. Het reguleert ook je emoties door te relativeren.

Onderweg naar een burn-out zien we eerst een fase van overbelasting in dat buitenste deel ontstaan. De neocortex wordt continu voor langere tijd belast. Dit kun je zien in een EEG, het brein is overactief. Vroeger sprak je dan over iemand die overspannen was. Bij het maken van een EEG zie je een geel/oranje of rood brein. Te veel activiteit, te veel stress.

Wanneer dit chronisch is en voor langere tijd doorgaat, raakt het brein uitgeput en oververmoeid. Dat is het moment waarop de neocortex aan kracht verliest. Bij het maken van het EEG zie je groene of blauwe activiteit in de snellere frequenties (onderactiviteit in Beta en High Beta). Wanneer je veel te ver gaat, gaan ook de trage frequenties (Theta, Delta) zakken.

Op dat moment is het taakgedeelte van het brein uitgeput. Er is geen tegengas meer voor het zoogdierenbrein, het limbische systeem. Al je emoties gaan los en worden niet meer geremd. Angsten, paniek en fysieke gejaagdheid steken de kop op. Bij te veel prikkels (bijvoorbeeld je kinderen die “geluid” maken), sla je door en word je heel boos of verdrietig. Het zoogdierenbrein heeft ruimte om te schreeuwen omdat je neocortex geen kracht meer heeft en geen tegengas meer kan geven.

Je brein verkeerd in een constante staat van vermoeidheid, zonder voldoende herstel. Dat zorgt voor de bekende burn-outklachten, zoals mentale uitputting, piekeren, concentratieproblemen en overgevoeligheid voor prikkels.

Symptomen van een overbelast brein

Een burn-out kun je herkennen aan signalen zoals:

• Extreme vermoeidheid (zelfs na een goede nacht slaap)
• Slaapproblemen, zoals moeilijk inslapen of vroeg wakker worden
• Concentratie- en geheugenproblemen
• Prikkelbaarheid of emotionele schommelingen
• Lichamelijke klachten, zoals hoofdpijn, gespannen spieren of maagpijn
• Geen controle meer ervaren over je taken of emoties

Herken je meerdere van deze symptomen en houden ze wekenlang aan? Dan is het belangrijk om actie te ondernemen.

Zijn de hersenveranderingen blijvend?

Goed nieuws: nee. De veranderingen in je brein zijn omkeerbaar. Als je stress vermindert en voldoende rust neemt, kan je brein zich weer herstellen. Weet wel dat als de vermoeidheid aanzienlijk is, dit veel tijd kost. Er is geen quick fix van een burn-out wat dat betreft.

Hoe herstel je van een burn-out?

Herstellen van een burn-out betekent: je brein de tijd geven om tot rust te komen. Dat begint met erkennen dat je overbelast bent. Daarna zijn deze stappen belangrijk:

1. Zorg voor rust

Verminder prikkels. Gun jezelf pauzes en voldoende slaap. Een regelmatig ritme helpt je brein om te herstellen.

2. Breng structurele veranderingen aan

Je bent niet voor niets in een burn-out beland. Lange tijd heb je te veel van jezelf gevraagd en dat moet veranderen. Ben je bewust van hoe het ontstaan is? Heb je daar al iets in veranderd? Zo niet dan is dit de periode om die veranderingen door te voeren.

3. Beweeg op jouw tempo

Lichte beweging, zoals wandelen, helpt om spanning af te bouwen en je stemming te verbeteren.

4. Plan niet te veel

Houd ruimte in je dag. Vermijd overvolle agenda’s en leer nee zeggen tegen extra verplichtingen.

5. Zoek ontspanning

Doe activiteiten waarbij je je hoofd leegmaakt. Denk aan muziek luisteren, tekenen of mindfulness.

6. Praat erover

Blijf er niet alleen mee rondlopen. Steun van je omgeving of professionele begeleiding maakt een groot verschil.

Hulp bij De Breinkliniek

Bij De Breinkliniek helpen we mensen met een overbelast brein. We starten met een hersenmeting (EEG) om te kijken waar je uit balans bent. Daarna maken we een persoonlijk plan, bijvoorbeeld met neurofeedback, om je brein stap voor stap tot rust te brengen. We kunnen zien waar je staat. Ben je nog overspannen? Dan trainen we je brein rustiger. Ben je in het beginstadium van je burn-out dan ondersteunen we je terwijl je structurele veranderingen aanbrengt in je leven en rust neemt. Of ben je misschien jaren geleden in een burn-out geraakt en heb je het gevoel dat je brein nog uitstaat? Ook dan kunnen we je brein weer activeren als het ware. De tijd om in bespaarstand te staan hoeft niet meer, maar je brein komt hier over het algemeen niet zomaar uit.

Kortom: Een burn-out verandert je brein maar, met de juiste rust, veranderingen, begeleiding en tijd kan je volledig herstellen. Merk je dat je aanhoudend uitgeput bent of het gevoel hebt ‘op’ te zijn?  Samen zorgen we dat je brein weer in balans komt.