Is PTSS te genezen?

PTSS kan in veel gevallen sterk verminderen of zelfs verdwijnen wanneer het brein de traumatische prikkels opnieuw leert verwerken. Posttraumatische stressstoornis ontstaat wanneer een ingrijpende gebeurtenis het stresssysteem van het brein ontregelt. Hierdoor kunnen klachten zoals herbelevingen, spanning en vermijding blijven bestaan. Gelukkig is er steeds meer inzicht in hoe PTSS zich in het brein manifesteert. Door hersenactiviteit inzichtelijk te maken, kan gerichter gewerkt worden aan herstel. In dit artikel lees je wat PTSS is, hoe het in het brein te zien is, hoe het ontstaat en hoe mensen kunnen herstellen.

Wat is PTSS?

PTSS staat voor posttraumatische stressstoornis (in het Engels PTSD). Het is een reactie van het brein op een ingrijpende gebeurtenis die als levensbedreigend of extreem stressvol werd ervaren.

Normaal gesproken verwerkt het brein zo’n gebeurtenis na verloop van tijd. Bij PTSS blijft het alarmsysteem van het brein echter actief. Het lichaam reageert dan nog steeds alsof het gevaar aanwezig is.

Dit kan leiden tot langdurige klachten zoals overprikkeling, spanning, herbelevingen, emotionele onrust en slaapproblemen.

Hoe ontstaat PTSS in het brein?

PTSS ontstaat wanneer een traumatische ervaring het stresssysteem van het brein overbelast. Tijdens zo’n gebeurtenis maakt het lichaam grote hoeveelheden stresshormonen aan. De emotionele lading die bij deze herinnering is ontstaan blijft vast zitten in het brein, waardoor een verhoogde staat van alertheid ontstaat. Het gevaar lijkt nog steeds aanwezig, ook al is de situatie al lang voorbij.

In het brein is dit te zien als onrust in het gebied van de amygdala. De amygdala is het gebied in het brein dat fungeert als het emotionele centrum. Oftewel de “alarmknop” van het brein. Anders gezegd is de amygdala een kerngebied dat een centrale rol speelt in de detectie van bedreiging en de emotionele reactie hierop.

De amygdala draagt bij aan het leerproces dat gevaar kan worden herkend en speelt een belangrijke rol in de conditionering van angst. In een gegeven situatie beoordeelt het brein via de amygdala of een stimulus als bedreigend moet worden gezien. Hierbij worden actuele prikkels voortdurend vergeleken met eerder opgeslagen herinneringen en emotionele ervaringen. Het zenuwstelsel toetst dit proces meerdere malen per seconde (ongeveer vijf keer per seconde), om snel te kunnen bepalen of er onveilige prikkels aanwezig zijn waarop adequaat gereageerd moet worden.

Wanneer de omgeving als dreigend wordt geïnterpreteerd (trigger), kan de amygdala een angstige of onrustige emotionele respons opwekken. Op een qEEG meting is dan een verhoogde activiteit te zichtbaar van het emotie centrum. Dit kan leiden tot een overdreven emotionele respons op triggers, waardoor gevoelens van onrust en stress sneller en intensiever worden ervaren dan op basis van de actuele situatie verwacht zou mogen worden. Deze overdreven respons geeft PTSS klachten.

Voorbeelden van gebeurtenissen die PTSS kunnen veroorzaken zijn:

• Een ernstig ongeluk
• Geweld of mishandeling
• Een overval of bedreiging
• Oorlogservaringen
• Een ingrijpende medische gebeurtenis
• Langdurige stress of traumatische jeugdervaringen

Niet iedereen die iets traumatisch meemaakt ontwikkelt PTSS. Het brein van ieder mens reageert anders op stress.

Wanneer spreek je van PTSS?

Het is normaal dat iemand na een schokkende gebeurtenis tijdelijk stressklachten heeft. Vaak nemen deze klachten vanzelf af.

Wanneer de klachten langer dan enkele weken aanhouden en het dagelijks functioneren beïnvloeden, kan er sprake zijn van PTSS.

PTSS kent een aantal herkenbare kenmerken die vaak samen voorkomen. Deze kenmerken hebben allemaal te maken met hoe het brein trauma opslaat en verwerkt.

Veel voorkomende klachten zijn:

• Herbelevingen of flashbacks
• Nachtmerries
• Voortdurende spanning of alertheid
• Vermijden van herinneringen of situaties
• Moeite met concentreren

Omdat het brein voortdurend alert staat, blijft het lichaam als het ware in een stressstand staan. Deze reacties zijn in feite beschermingsmechanismen van het brein, maar wanneer ze langdurig blijven bestaan kunnen ze het dagelijks leven sterk beïnvloeden.

Wat zijn triggers bij PTSS?

Triggers zijn prikkels die herinneringen aan het trauma activeren. Dit kunnen situaties, geluiden, geuren of zelfs bepaalde emoties zijn.

Het brein herkent deze prikkels als een mogelijk gevaar en activeert opnieuw de stressreactie.

Voorbeelden van triggers zijn:

• Een bepaalde locatie
• Geluiden die lijken op de gebeurtenis
• Een specifieke geur
• Een bepaalde datum of periode
• Stressvolle situaties

Triggers kunnen onverwacht optreden en sterke emotionele of lichamelijke reacties veroorzaken.

Welke mensen krijgen PTSS?

Iedereen kan PTSS ontwikkelen. Het is geen teken van zwakte.

Sommige factoren vergroten wel de kans op het ontwikkelen van PTSS, zoals:

• Het beleven van een stressvolle situatie waaraan men niet kan ontsnappen.
• Herhaald trauma
• Trauma op jonge leeftijd
• Langdurige stress
• Gebrek aan steun na een ingrijpende gebeurtenis

Ook mensen die beroepsmatig met traumatische situaties werken, zoals hulpverleners of militairen, hebben een verhoogd risico.

Kan je genezen van PTSS?

Veel mensen kunnen herstellen van PTSS wanneer het brein de traumatische informatie opnieuw leert verwerken. Het doel van behandeling is om het stresssysteem weer tot rust te brengen.

Nieuwe inzichten in hersenonderzoek laten zien dat traumaklachten samenhangen met verstoringen in hersenactiviteit. Door hersenactiviteit in kaart te brengen, bijvoorbeeld met een qEEG, kan zichtbaar worden hoe het brein functioneert en waar ontregeling zit. Door deze ontregeling in balans te brengen met bijvoorbeeld neurofeedback, zal de stressregulatie normaliseren en de PTSS klachten afnemen

Wanneer het brein weer beter in balans komt, nemen klachten vaak geleidelijk af en kan iemand weer meer rust, controle en veerkracht ervaren.

Veelgestelde vragen over PTSS

Is PTSS te genezen?

Veel mensen kunnen aanzienlijk herstellen van PTSS wanneer het brein de traumatische prikkels beter leert verwerken en het stresssysteem weer tot rust komt.

Hoelang duurt herstel van PTSS?

Dat verschilt per persoon. De duur hangt onder andere af van de aard van het trauma, hoe lang de klachten bestaan en hoe het brein reageert op behandeling.

Kan PTSS vanzelf overgaan?

Soms nemen klachten na verloop van tijd af. Wanneer klachten langdurig blijven bestaan of het dagelijks leven beïnvloeden, kan gerichte behandeling.

Hulp bij PTSS-klachten

PTSS kan een grote impact hebben op het dagelijks leven, maar herstel is vaak mogelijk. Door beter te begrijpen hoe het brein reageert op trauma, ontstaan er steeds meer mogelijkheden om gericht aan herstel te werken.

Bij De Breinkliniek wordt gekeken naar hoe het brein functioneert en waar verstoringen in hersenactiviteit aanwezig zijn. Met deze inzichten kan een persoonlijk traject worden opgebouwd dat gericht is op het herstellen van balans in het brein.

Wil je weten wat er achter jouw klachten kan zitten? Dan kan inzicht in de hersenactiviteit door neurofeedback bij PTSS een belangrijke eerste stap zijn.